Nowe zasady dla Ukraińców w Polsce od marca 2026

Specustawa, która umożliwiała szybkie rejestrowanie przybyłych i zapewniała im nadzwyczajne instrumenty wsparcia, przestanie obowiązywać. Oznacza to koniec rozwiązań tymczasowych i przejście do standardowych procedur obsługi cudzoziemców przez instytucje państwowe oraz samorządy.

Nowe przepisy przewidują, że pełne prawo do świadczeń socjalnych, w tym programu 800 plus, będą mieli jedynie ci, którzy pracują i odprowadzają składki. Wyjątkiem pozostanie pomoc medyczna w nagłych przypadkach — dostęp do szpitalnych oddziałów ratunkowych nie będzie uzależniony od statusu zawodowego ani składek.

Projekt przygotowało Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zmiany komentowali przedstawiciele kancelarii prezydenta oraz rzeczniczka resortu, podkreślając, że sytuacja uchodźców w Polsce uległa stabilizacji i nie ma już potrzeby utrzymywania specjalnych, nadzwyczajnych rozwiązań.

Rząd uzasadnia wprowadzenie zmian przede wszystkim względami administracyjnymi. Po blisko czterech latach od uchwalenia specustawy sytuacja uchodźców w Polsce uległa stabilizacji: wielu z nich znalazło zatrudnienie, a instytucje państwowe i samorządy nauczyły się obsługiwać cudzoziemców w ramach standardowych procedur. Dlatego, jak podkreślają przedstawiciele resortu, nadszedł czas na odejście od rozwiązań nadzwyczajnych i przejście do systemowych. Decyzja ma jednak także wymiar polityczny — była odpowiedzią na weto prezydenta Karola Nawrockiego z sierpnia 2025 roku, który sprzeciwił się dalszemu przedłużaniu szczególnych warunków dla Ukraińców. Presję tę akcentował również Paweł Szefernaker, wskazując na konieczność zakończenia wyjątkowego traktowania uchodźców. Wygaszanie specustawy wpisuje się ponadto w rekomendacje Komisji Europejskiej dotyczące stopniowego wycofywania ochrony tymczasowej, co ma zapewnić spójność polskich regulacji z unijnymi wytycznymi.

Wprowadzenie nowych zasad niesie ze sobą zarówno korzyści, jak i poważne wyzwania. Najbardziej dotknięte mogą być rodziny bez stałego zatrudnienia, osoby starsze oraz niepełnosprawne, które z racji ograniczonych możliwości wejścia na rynek pracy ryzykują utratę części świadczeń i popadnięcie w ubóstwo. Z kolei osoby aktywne zawodowo utrzymają pełny dostęp do programów socjalnych, co dla nich oznacza większą stabilność. Samorządy i organizacje pozarządowe staną przed koniecznością udźwignięcia dodatkowych obowiązków administracyjnych i finansowych, w tym tworzenia programów aktywizacji zawodowej oraz wsparcia przejściowego dla tych, którzy nie spełnią nowych kryteriów. 

Z perspektywy rynku pracy i budżetu państwa zmiany mogą zwiększyć podaż pracowników i ograniczyć wydatki socjalne, ale jednocześnie generują ryzyko krótkoterminowych kosztów oraz zjawisk ubocznych, takich jak praca w szarej strefie czy niestabilne formy zatrudnienia. Istotnym zagrożeniem pozostają także napięcia społeczne, wynikające z poczucia niesprawiedliwości i problemów z komunikacją nowych zasad. Dlatego kluczowe będzie wprowadzenie jasnych kryteriów, wyjątków dla osób niezdolnych do pracy oraz przejrzystych mechanizmów przejściowych.

Nowe zasady wchodzą w życie 4 marca 2026, już teraz warto sprawdzić szczegółowe informacje w urzędach pracy, na stronach MSWiA i w lokalnych ośrodkach pomocy społecznej, a także korzystać z doradztwa organizacji pomocowych. Przydatne mogą być również specjalistyczne usługi, takie jak pełnomocnictwo do reprezentowania cudzoziemca oferowane przez kancelarie prawne, wsparcie w zakresie legalizacji pobytu i pracy, czy też kompleksowej obsługi cudzoziemców dostępna w wyspecjalizowanych punktach. Wygaszanie specustawy to poważna zmiana systemowa, która ma na celu ujednolicenie zasad, ale rodzi realne wyzwania, dlatego zachęcamy do śledzenia aktualizacji oraz zadawania pytań instytucjom.